بررسی انواع قیرگونی (3 نوع) + مزایا و کاربرد آن در عایق کاری ساختمان و پروژه های عمرانی

سدی مطمئن در برابر نفوذ رطوبت

در صنعت ساختمان انتخاب مصالح مناسب نقش حیاتی را در کیفیت و دوام سازه‌ها ایفا می‌کند. عایق‌ کاری یکی از مراحل اساسی در فرآیند ساخت و ساز به شمار می‌رود که از ساختمان در برابر عوامل مخرب محیطی محافظت می‌کند. قیرگونی، به عنوان یک روش سنتی و شناخته‌ شده در عایق‌ کاری رطوبتی، با استفاده از مصالح ساختمانی ساده و در دسترس، سال‌هاست که در پروژه‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و همچنان جایگاه خود را در این صنعت حفظ کرده است.

در این مقاله از کمانش به بررسی جامع قیرگونی، از تعریف و کاربردها گرفته تا مزایا و معایب آن در صنعت ساختمانی و مراحل ساخت و ساز پرداختیم و جایگاه آن را در کنار سایر روش‌های عایق رطوبتی مورد ارزیابی قرار دادیم.

قیرگونی چیست؟

قیرگونی به عنوان یک عایق رطوبتی سنتی که از ترکیب قیر مذاب و لایه‌های گونی (الیاف طبیعی/مصنوعی) تشکیل می شود، برای جلوگیری از نفوذ آب در بخش‌های مختلف ساختمان (پی، سرویس‌ها، آشپزخانه، پشت بام) قابل اجرا است. در این روش، گونی قیر را تثبیت و یکپارچه می‌کند و معمولا در یک یا دو لایه (2-3 سانتی‌متر) با زیرسازی و شیب مناسب و قیر متناسب با آب و هوا به کار می‌رود و اغلب با آسفالت محافظ پوشیده می‌شود.

با وجود کاربرد وسیع، عمر نسبتا کوتاه و نیاز به ترمیم دوره‌ای از معایب این عایق است. در مقابل، ایزوگام مدرن‌تر بوده و از لایه‌های پیش‌ساخته قیری با الیاف مصنوعی و پلیمر تشکیل شده است، دوام و انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و معمولا به آسفالت محافظ نیاز ندارد. هر دو روش برای عایق‌ کاری استفاده می‌شوند، اما ایزوگام به دلیل مزایای بیشتر، جایگزین این متریال شده است.

مشخصات قیرگونی

مشخصات این عایق به نوع، کیفیت مواد اولیه و نحوه اجرای آن بستگی دارد. در حالت کلی می‌توان مشخصات زیر را برای نوع استاندارد این نوع عایق برشمرد:

• مواد تشکیل دهنده
• ساختار و اجرای
• ویژگی‌های عملکردی

قیر مصرفی معمولا از نوع نفتی با درجه نفوذپذیری معین (مانند 70/60 و 90/15) انتخاب شده و با شرایط آب و هوایی منطقه سازگار است. گونی مورد استفاده از الیاف چتایی نو با وزن حدود 380 گرم بر متر مربع و بدون آلودگی و پارگی تهیه می‌شود. این عایق رطوبتی می‌تواند تک لایه (یک لایه گونی بین دو لایه قیر) یا دولایه (دو لایه گونی بین سه لایه قیر) اجرا شود و ضخامت نهایی آن نباید از 2 تا 3 سانتی‌متر تجاوز کند.

زیرسازی مناسب با ملات ماسه سیمان، شیب‌بندی صحیح (3 تا 5 درصد در پشت بام) و همپوشانی کافی لایه‌ها (حداقل 10 سانتی‌متر) از الزامات اجرای قیرگونی هستند. میزان مصرف قیر در لایه زیرین حدود 2 کیلوگرم بر متر مربع و در لایه‌های بعدی حدود 1.5 کیلوگرم با ترکیبات مشخص است. پس از اجرای این عایق رطوبتی حتما باید تست آبگیری انجام شود. عمر مفید آن به طور متوسط کمتر از 10 سال است و نوع قیر باید در برابر عوامل محیطی مقاوم باشد. در جدول مشخصات فنی انواع این عایق رطوبتی را بررسی خواهیم کرد:

انواع قیرگونی

قیرگونی به عنوان یک روش سنتی عایق کاری رطوبتی، بر اساس تعداد لایه‌های قیر و گونی مورد استفاده، به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

• قیرگونی تک لایه
• قیرگونی دو لایه
• قیرگونی سه لایه

قیرگونی تک لایه

اجرای تک لایه این عایق، یک روش عایق کاری است که در آن تنها از یک لایه گونی استفاده شده و بین دو لایه قیر مذاب قرار می‌گیرد. ابتدا قیر مذاب بر روی سطح پخش می‌شود، سپس لایه گونی بر روی آن قرار گرفته و در نهایت با یک لایه قیر دیگر پوشانده می‌شود. به طور معمول این نوع برای بخش‌هایی با اهمیت کمتر در برابر نفوذ آب یا در مناطق کم‌ باران کاربرد دارد و ممکن است به عنوان لایه زیرین در عایق کاری‌های چند لایه استفاده شود.

از مزایای آن می‌توان به هزینه اجرای پایین‌تر و وزن کمتر اشاره کرد. با این حال، در مقایسه با نوع دولایه، مقاومت و دوام کمتری داشته و احتمال آسیب‌دیدگی و نشتی در آن بیشتر است و عمر مفید کوتاه‌ تری دارد.

قیرگونی دو لایه

اجرای دو لایه یک تین عایق، روش عایق کاری پیشرفته‌ تر نسبت به نوع تک لایه است که در آن از دو لایه گونی و سه لایه قیر استفاده می‌شود. ساختار آن به این صورت است که لایه‌ها به ترتیب قیر، گونی، قیر، گونی و در نهایت قیر اجرا می‌شوند. این روش به دلیل استفاده از مواد بیشتر، مقاومت و دوام بسیار بالاتری در برابر نفوذ آب و عوامل محیطی از خود نشان می‌دهد و اطمینان بیشتری در برابر نشتی ایجاد می‌کند، زیرا وجود دو لایه گونی، احتمال نفوذ آب در صورت آسیب دیدگی یک لایه را به حداقل می‌رساند و عمر مفید طولانی‌تری نیز دارد.

در مقابل، نوع تک لایه تنها از یک لایه گونی بین دو لایه قیر بهره می‌برد و بیشتر برای بخش‌های کم‌اهمیت‌تر یا مناطق با بارندگی کم مناسب است. نوع دولایه اگرچه هزینه و وزن بیشتری نسبت به تک لایه دارد، اما به دلیل عملکرد برتر و طول عمر بیشتر، برای عایق کاری بخش‌های حساس و مهم ساختمان مانند پشت بام‌ها و سرویس‌های بهداشتی در مناطق پرباران، انتخاب مطمئن‌تری محسوب می‌شود.

قیرگونی سه لایه

اجرای سه لایه این عایق رطوبتی روشی تخصصی و بادوام در عایق‌ کاری رطوبتی است که شامل سه لایه قیر مذاب و دو لایه گونی چتایی مرغوب به صورت متناوب می‌باشد. این ساختار چند لایه، یکپارچگی و ضخامت بیشتری را فراهم کرده و مقاومت بالاتری در برابر نفوذ آب و آسیب‌های فیزیکی نسبت به روش‌های تک یا دو لایه ایجاد می‌کند. اجرای صحیح آن مستلزم تخصص در حرارت دادن و پخش یکنواخت قیر و همپوشانی مناسب گونی است.

با وجود هزینه و زمان اجرای بیشتر، نوع سه لایه برای مکان‌هایی که نیاز به عایق‌کاری با طول عمر بالا و مقاومت مکانیکی مطلوب دارند، گزینه‌ای کارآمد محسوب می‌شود، به ویژه در محیط‌های با رطوبت دائمی. انتخاب نوع قیر و کیفیت گونی متناسب با شرایط آب و هوایی و نوع کاربری از اهمیت بالایی برخوردار است.

کاربرد قیرگونی

عایق بندی با قیر و گونی به دلیل خواص ضد آب، دوام و قیمت مناسب، کاربردهای گسترده‌ای در صنعت ساخت و ساز به عنوان عایق رطوبتی دارد. در اینجا برخی از کاربردهای رایج این نوع عایق رطوبتی در ساخت و ساز آورده شده است:

• قیرگونی پشت بام و سقف
• قیرگونی تراس
• قیرگونی سرویس بهداشتی و حمام
• قیرگونی آشپزخانه
• قیرگونی مخازن آب
• قیرگونی پایه ستون‌های فلزی (برای جلوگیری از زنگ‌ زدگی)
• قیرگونی بام سبز
• قیرگونی پانسیون (پی ساختمان/ فونداسیون)
• قیرگونی کف شور

از جمله کاربردهای رایج این عایق، می توان به عایق کاری سقف برای جلوگیری از نفوذ باران و برف، عایق بندی تراس ها به منظور محافظت از طبقات زیرین، عایق کاری حمام و سرویس بهداشتی برای جلوگیری از نفوذ آب به دیوارها و کف، عایق کاری آشپزخانه به ویژه در نواحی مرطوب و عایق کردن مخازن آب برای جلوگیری از نشت آب اشاره نمود.

همچنین این روش برای محافظت از پایه ستون‌های فلزی در برابر زنگ‌ زدگی، عایق‌ کاری بام سبز، عایق‌ بندی پی و فونداسیون ساختمان در برابر رطوبت زمین، عایق‌ کاری اطراف کف شورها، لکه‌ گیری و ترمیم سطوح آسیب‌ دیده نیز کاربرد دارد.. به طور کلی، اجرای این نوع عایق رطوبتی، یک روش سنتی و موثر است که توسط قیرگونی کار برای ایجاد یک لایه محافظ در برابر رطوبت در نقاط مختلف ساختمان به شمار می‌رود. البته علاوه بر قیرگونی ساختمان می توان از این عایق در دیگر پروژه های عمرانی نیز استفاده کرد.

مزایای قیرگونی

مطابق هر مصالح ساختمانی دیگر این عایق نیز با وجود کاربری سنتی خود مزایا و ویژگی های خاص خود را دارد که مزایای اصلی آن عبارتند از:

• پوشش مناسب
• نصب با مصالح ساده
• تعمیر آسان
• عدم نیاز به متخصص (در موارد ساده)
• مناسب برای فضاهای کوچک

این عایق به واسطه خاصیت روان بودن قیر، قادر است تمامی زوایای سطوح مورد نظر در ساختمان را به خوبی پوشش دهد. این روش عایق‌کاری با استفاده از مصالحی نسبتا ساده قابل اجرا است و در صورت بروز آسیب در نقطه‌ای خاص، ترمیم آن بیشتر آسان‌ تر از سایر روش‌های عایق‌بندی صورت می‌گیرد. همچنین در پروژه‌های کوچک و محدود، انجام آن حتی بدون نیاز به متخصص و توسط افراد غیرحرفه‌ ای نیز امکان‌ پذیر است. از این رو، اجرای این عایق رطوبتی به عنوان یک راهکار کارآمد و مقرون‌به‌ صرفه برای عایق‌کاری رطوبتی در فضاهای کوچک‌ تر مطرح می‌شود.

معایب قیرگونی

این عایق رطوبتی، با وجود مزایایی که دارد، معایبی نیز به همراه دارد. برخی از مهمترین معایب آن عبارتند از:

• خطرناک بودن به دلیل دمای بالای قیر در حین اجرا
• پوسیدگی تدریجی بعضی قسمت‌ها با گذشت زمان
• احتمال پارگی در اثر نشست‌های سازه
• آسیب‌ پذیری در برابر برخی حلال‌ها و محصولات شیمیایی
• ایجاد آلودگی هوا و محیط زیست ناشی از حرارت دادن قیر

استفاده از قیر داغ در این روش خطرناک بوده و احتمال سوختگی وجود دارد. به مرور زمان، قسمت‌هایی از این متریال دچار پوسیدگی می‌شوند و کارایی خود را از دست می‌دهند. همچنین، نشست‌های احتمالی سازه می‌توانند منجر به پارگی و ایجاد ترک در لایه شوند. این نوع عایق در برابر برخی حلال‌ها و مواد شیمیایی نیز آسیب‌ پذیر است. علاوه بر این، حرارت دادن قیر برای آماده‌ سازی، موجب آلودگی هوا و محیط زیست می‌گردد.

کلام آخر

در پایان این مقاله از کمانش باید گفت قیرگونی به عنوان یک روش سنتی و نسبتا مقرون به صرفه برای عایق‌کاری رطوبتی، همچنان در برخی پروژه‌ها کاربرد دارد. با وجود مزایایی نظیر پوشش خوب سطوح و سهولت تعمیر، معایبی همچون خطرات ناشی از حرارت قیر، پوسیدگی تدریجی، آسیب‌پذیری در برابر نشست‌های سازه و مواد شیمیایی، و آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از حرارت دادن قیر، استفاده از آن را در مقایسه با روش‌های مدرن‌تر مانند ایزوگام، محدودتر کرده است. انتخاب روش مناسب عایق‌کاری بستگی به عوامل مختلفی از جمله نوع سازه، شرایط آب و هوایی، بودجه و انتظارات از طول عمر و کیفیت عایق دارد.

سوالات متداول قیرگونی